විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම යෑමේ වයස ඉක්මවා ගිය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය විවාදයක්
ශ්රී ලංකාවේ යෝජිත 22 වැනි ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනය වටා ඇති මතභේදය, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ සහ අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම යෑමේ වයස දීර්ඝ කළ යුතුද නැද්ද යන පටු ප්රශ්නයට පමණක් තවදුරටත් සීමා වී නොමැත.
එය අධිකරණ ස්වාධීනත්වය, හිතවාදීත්ව ගැටුම් (conflicts of interest), ආයතනික ආරක්ෂණ ක්රමවේද සහ—වඩාත්ම වැදගත් ලෙස—ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය ක්රියාවලිය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය පිළිබඳ වඩා පුළුල් විවාදයක් බවට පත්වී ඇත.
විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම යෑමේ වයස වෙනස් කිරීම සඳහා රජයට සාධාරණ ප්රතිපත්තිමය හේතු ඉදිරිපත් කළ හැකිය. අධිකරණ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම, එයම හේතුවක් කරගෙන අධිකරණ ස්වාධීනත්වයට පටහැණි ක්රියාවක් බවට පත් නොවේ. විවිධ රටවල විවිධ විශ්රාම වයස් සීමා ක්රියාත්මක වන අතර, අත්දැකීම් බහුල විනිසුරුවරුන් වැඩි කාලයක් සේවයේ රඳවා ගැනීම යහපත් ප්රතිපත්තියක් බවට රජයකට සාධාරණව තර්ක කළ හැකිය.
එහෙත් මෙහි ඇති වඩාත් සංකීර්ණ ප්රශ්නය වෙනත් එකකි:
දැනට ධුර දරන විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලයට සෘජුවම බලපාන පරිදි මෙවැනි වෙනසක් සිදු කරන්නේ ඇයි? එමෙන්ම, ඉන් පසුව රජය සහ අධිකරණය විසින් ගන්නා ලද ක්රියාමාර්ග මගින් ඒ සඳහා ඉදිරිපත් කළ සාධාරණීකරණයන්ගේ විශ්වසනීයත්වය තවදුරටත් තහවුරු වී තිබේද, නැතහොත් දුර්වල වී තිබේද?
වර්තමාන මතභේදය ගැඹුරින් විමසා බැලිය යුත්තේ මෙම පසුබිම තුළය.
යෝජිත සංශෝධනයෙන් සිදුවන්නේ කුමක්ද?
2026 අගෝස්තු 7 වැනි දින ගැසට් පත්රයේ පළ කරන ලද යෝජිත 22 වැනි ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනය මගින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ අනිවාර්ය විශ්රාම යෑමේ වයස අවුරුදු 65 සිට 67 දක්වාත්, අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස අවුරුදු 63 සිට 65 දක්වාත් ඉහළ නැංවීමට යෝජනා කර ඇත. (openlaw.lk)
එමෙන්ම, අග්ර විනිශ්චයකාරවරයා සම්බන්ධයෙන් විශේෂ ධුර කාල විධිවිධානයක්ද යෝජනා කර ඇත. ඒ අනුව, අග්ර විනිශ්චයකාරවරයා වයස අවුරුදු 67 සම්පූර්ණ කරන දිනය හෝ අග්ර විනිශ්චයකාර ධුරයට පත්වී වසර හයක් සම්පූර්ණ වන දිනය යන දෙකෙන් කලින් එළඹෙන දිනයේදී විශ්රාම ගත යුතුය. මීට අමතරව, අභියාචනාධිකරණයේ අනෙකුත් විනිසුරුවරුන්ගේ උපරිම සංඛ්යාව 19 සිට 24 දක්වා ඉහළ නැංවීමටද යෝජනා කර ඇත. (openlaw.lk)
මෙම සංශෝධනය අභියෝගයට ලක් කරමින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සම් 67ක් ඉදිරිපත් වී ඇති බව වාර්තා වී තිබේ. (themorning.lk)
එබැවින් මෙහි ඇති ප්රධාන මතභේදය විශ්රාම යෑමේ සුදුසුම වයස 65 ද 67 ද යන්න පමණක් නොවේ. දැනට සේවයේ නියුතු විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලයට බලපාන පරිදි පවතින නීති වෙනස් කිරීමෙන් ඇතිවන ආයතනික හා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය ප්රතිවිපාකද මෙහි කේන්ද්රීය ප්රශ්නයකි.
රජයේ ප්රතිපත්තිමය සාධාරණීකරණය
අධිකරණ විශ්රාම වයස නැවත සමාලෝචනය කිරීම සඳහා සාධාරණ ප්රතිපත්තිමය තර්ක පැවතිය හැකිය.
පළපුරුදු විනිසුරුවරුන්ගේ දැනුම සහ අත්දැකීම් තවදුරටත් අධිකරණ පද්ධතිය තුළ රඳවා ගැනීම, නඩු ගොඩගැසීම අවම කිරීම, දැනට පවතින නඩු කටයුතුවල අඛණ්ඩතාව පවත්වා ගැනීම, ආයු අපේක්ෂාව ඉහළ යාම සහ ජාත්යන්තර අත්දැකීම් වැනි කරුණු මෙවැනි ප්රතිසංස්කරණයකට සහාය වන තර්ක ලෙස ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
ජාතික සාම මණ්ඩලයද මෙම සංශෝධනය සම්බන්ධයෙන් පළ කළ අදහස්වලදී, පළපුරුදු විනිසුරුවරුන් රඳවා ගැනීම, නඩු ගොඩගැසීම සහ අධිකරණ කටයුතුවල අඛණ්ඩතාව වැනි කරුණු විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති සාධාරණීකරණයන් අතර සඳහන් කරයි. (peace-srilanka.org)
එවැනි තර්ක ඒවායේම ප්රයෝජන හා දුර්වලතා මත සලකා බැලිය යුතුය.
නමුත් යහපත් සාමාන්ය ප්රතිපත්තියක් පැවතීම සහ එම ප්රතිපත්තිය ක්රියාත්මක කරන ආකාරය යනු වෙනස් කරුණු දෙකකි.
උදාහරණයක් ලෙස, නව විශ්රාම වයස යම් නිශ්චිත දිනයකට පසුව පත්වන විනිසුරුවරුන්ට පමණක් අදාළ වන පරිදි අනාගතයට බලපාන ක්රමයක් (prospective application) තෝරා ගැනීමට හැකියාව තිබේ.
නැතහොත්, දැනට සේවයේ නියුතු විනිසුරුවරුන්ටද නව වයස් සීමාව අදාළ කිරීමට තීරණය කළ හැකිය.
දෙවන ක්රමය තෝරාගත් විට වඩාත් සංකීර්ණ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය සහ ආයතනික ප්රශ්නයක් මතුවේ. මන්ද එමගින් දැනට හඳුනාගත හැකි ධුර දරන්නන්ගේ ධුර කාලය සෘජුවම වෙනස් විය හැකි බැවිනි.
එයින් එම යෝජනාව ස්වයංක්රීයව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට පටහැණි වන බව අදහස් නොවේ.
නමුත් එවැනි තීරණයක් සඳහා ශක්තිමත් මහජන-හිතකාමී සාධාරණීකරණයක් සහ ප්රවේශම්කාරී ආයතනික ආරක්ෂණ ක්රමවේද අවශ්ය වේ.
අග්ර විනිශ්චයකාරවරයා මතභේදයේ කේන්ද්රයට පැමිණියේ ඇයි?
යෝජිත සංශෝධනය පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් යොමු වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ එමගින් ධුර කාලයට බලපෑමක් ඇති විය හැකි අය අතර වත්මන් අග්ර විනිශ්චයකාරවරයාද සිටීමයි.
මෙම සංශෝධනය අභියෝගයට ලක් කරමින් ඉදිරිපත් කළ පෙත්සම් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවට පැමිණි විට එම තත්ත්වය ආයතනික වශයෙන් සංවේදී ප්රශ්නයක් බවට පත්විය.
පෙත්සම් සලකා බලන පස්පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ල අග්ර විනිශ්චයකාර ප්රීති පද්මන් සුරසේන මහතාගේ ප්රධානත්වයෙන් සමන්විත වන අතර, අනෙකුත් සාමාජිකයන් වන්නේ අචල වෙන්ගප්පුලි, අර්ජුන ඔබේසේකර, සම්පත් බී. අබයකෝන් සහ කේ.එම්. ගිහාන් එච්. කුලතුංග යන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ය. (themorning.lk)
මෙම පසුබිම තුළ විනිසුරු මඬුල්ලේ සංයුතිය පිළිබඳ ප්රශ්න පෙත්සම්කරුවන්ගේ නීතිඥයන් විසින් මතු කරන ලදී.
ජනාධිපති නීතිඥ එම්.ඒ. සුමන්තිරන් මහතා මෙම පෙත්සම් සියලුම ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගෙන් සමන්විත පූර්ණ විනිසුරු මඬුල්ලක් (Full Court) හමුවේ සලකා බලන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. සාලිය පීරිස්, අලි සබ්රි, ජෙෆ්රි අලගරත්නම්, එරාජ් ද සිල්වා, ශ්රීනාත් පෙරේරා, අනුර මැද්දෙගොඩ සහ මෛත්රී ගුණරත්න ඇතුළු තවත් ජනාධිපති නීතිඥවරුන් එම ඉල්ලීමට සහාය දක්වා තිබේ. (island.lk)
මෙහිදී මතු වූ කරුණ පස්පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලකට මෙම පෙත්සම් සලකා බැලීමට නීතිමය හැකියාවක් නොමැති බව පමණක් නොවේ.
විනිසුරුවරුන්ගේම ධුර කාලයට බලපෑ හැකි ව්යවස්ථා සංශෝධනයක් ඔවුන් විසින් සලකා බැලීමේදී, සැබෑ ස්වාධීනත්වයට අමතරව ආයතනික ස්වාධීනත්වය බාහිරින් පෙනෙන ආකාරය සහ ඒ පිළිබඳ මහජන විශ්වාසයද වැදගත් බවට තර්කයක් මතුවිය. (newswire.lk)
නීතිමය බලය සහ ආයතනික ප්රඥාව අතර වෙනස
මෙම මතභේදයේ වැදගත්ම වෙනසක් වන්නේ මෙයයි.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 132(3) වගන්තියට අනුව, ඇතැම් අවස්ථාවල විනිසුරුවරුන් පස්දෙනෙකු හෝ ඊට වැඩි ගණනකින් සමන්විත විනිසුරු මඬුල්ලක් සම්බන්ධයෙන් අග්ර විනිශ්චයකාරවරයාට බලතල පවතී.
පූර්ණ විනිසුරු මඬුල්ලක් සඳහා වූ ඉල්ලීමට විරුද්ධව නීතිපතිවරයා වෙනුවෙන් කරුණු දැක්වූ සොලිසිටර් ජනරාල් විරාජ් දයාරත්න මහතා, 132(3) වගන්තිය මත පදනම්ව විනිසුරු මඬුල්ලේ සංයුතිය සහ විනිසුරුවරුන් සංඛ්යාව තීරණය කිරීමේ අභිමතය අග්ර විනිශ්චයකාරවරයා සතු බවට තර්ක කළේය. (island.lk)
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය 2026 සැප්තැම්බර් 1 දින පූර්ණ විනිසුරු මඬුල්ලක් සඳහා වූ ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප කළ අතර, පෙත්සම් පවතින පස්පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ල හමුවේම සලකා බැලීමට තීරණය කළේය. (themorning.lk)
එබැවින්, විනිසුරු මඬුල්ලක් සංයුක්ත කිරීම සම්බන්ධයෙන් අග්ර විනිශ්චයකාරවරයාට කිසිදු ව්යවස්ථාපිත බලයක් නොමැති බවට විවේචනය කිරීම නිවැරදි නොවේ.
නමුත් යම් තීරණයක් ගැනීමට නීතිමය බලය තිබීම සහ එම බලය යම් ආකාරයකින් භාවිත කිරීම මගින් ආයතනය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය උපරිමයෙන් ආරක්ෂා වේද යන්න එකම ප්රශ්නය නොවේ.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත ආයතන බොහෝ විට ක්රියාත්මක වන්නේ නීත්යානුකූලභාවය අවම සීමාව තීරණය කරන අතර, ආයතනික සම්ප්රදාය, ස්වයං-සංයමය සහ හිතවාදීත්ව ගැටුම් හෝ ඒවා පිළිබඳ සාධාරණ පෙනීම් අවම කිරීම මගින් අතිරේක ආරක්ෂාවක් සපයන රාමුවක් තුළය.
මෙම වෙනස මහජන සංවාදයට ලක්විය යුතු වැදගත් කරුණකි.
විනිසුරු මඬුල්ලේ සංයුතිය වැදගත් වන්නේ ඇයි?
පස්පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලේ සංයුතිය මෙම මතභේදයට තවත් මානයක් එක් කර තිබේ.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ වැඩි සේවා කාලයක් සහිත විනිසුරුවරුන් කිහිපදෙනෙකු මෙම විනිසුරු මඬුල්ලට ඇතුළත් නොවූ අතර, කේ.එම්. ගිහාන් එච්. කුලතුංග මහතා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකු ලෙස පත්කරනු ලැබුවේ 2025 දෙසැම්බර් 10 දිනදීය. ජනාධිපති මාධ්ය අංශයේ නිල නිවේදනයද එම පත්වීම තහවුරු කරයි. (pmd.gov.lk)
මෙයින් විනිසුරු මඬුල්ලේ සංයුතිය අනිසි අරමුණකින් සිදු කළ බව කිසිසේත්ම ස්වයංක්රීයව තහවුරු නොවේ.
ජ්යෙෂ්ඨත්වය පමණක් සෑම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය නඩුවකම අසුන් ගැනීමට විනිසුරුවරයෙකුට නීතිමය හිමිකමක් ලබා නොදෙන අතර, විනිසුරු මඬුල්ලක් සංයුක්ත කිරීම සඳහා සාධාරණ අධිකරණමය හෝ පරිපාලනමය හේතු තිබිය හැකිය.
එබැවින් තෝරාගත් හෝ තෝරා නොගත් විනිසුරුවරුන්ගේ නම් මත පමණක් පදනම් වී අයුතු චේතනාවක් අනුමාන කිරීම සාධාරණ නොවේ.
එහෙත් මෙහි පසුබිම වැදගත්ය.
විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කරන ප්රධාන සාධාරණීකරණයක් වන්නේ පළපුරුදු විනිසුරුවරුන්ගේ අත්දැකීම් තවදුරටත් අධිකරණ පද්ධතිය තුළ රඳවා ගැනීම නම්, මෙම සංශෝධනය පිළිබඳ අතිශය වැදගත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය විභාගයකදී වැඩි සේවා කාලයක් සහිත විනිසුරුවරුන් කිහිපදෙනෙකු ඇතුළත් නොකර වඩා මෑතකදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට පත් වූ විනිසුරුවරයෙකු ඇතුළත් කිරීම පිළිබඳව විවේචකයන් ප්රශ්න කිරීම තේරුම්ගත හැකිය.
මෙහි තර්කය වන්නේ ජ්යෙෂ්ඨතම විනිසුරුවරුන්ම මෙම නඩුව අනිවාර්යයෙන් විභාග කළ යුතු බව නොවේ.
ඒ වෙනුවට නැගෙන ප්රශ්නය වන්නේ, “අධිකරණ අත්දැකීම් රඳවා ගැනීම” යන ප්රතිපත්තිමය සාධාරණීකරණය සහ මෙම වැදගත් විනිසුරු මඬුල්ලේ සැබෑ සංයුතිය අතර පෙනෙන වෙනස, එම සාධාරණීකරණයේ සම්පූර්ණත්වය පිළිබඳ තවත් ප්රශ්නයක් මතු කරන්නේද? යන්නයි.
මෙය කිසිදු විනිසුරුවරයෙකුට පුද්ගලික චෝදනාවක් නොකර සාධාරණව විමසිය හැකි ආයතනික ප්රශ්නයකි.
රජයටද ඇත්තේ එවැනිම ගැටලුවකි
මෙම මූලධර්මය රජයටද එකසේ අදාළ වේ.
විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම යහපත් මහජන ප්රතිපත්තියක් බව රජය අවංකවම විශ්වාස කරනවා විය හැකිය.
නමුත් යෝජිත සංශෝධනය දැනට සේවයේ නියුතු විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලයට බලපාන බැවින්, අධිකරණ ස්වාධීනත්වය සහ නිශ්චිත ධුර දරන්නන්ට ලැබිය හැකි ප්රතිලාභ පිළිබඳ ප්රශ්න මතුවිය හැකි බව කල්තියා අපේක්ෂා කළ යුතුව තිබුණි.
එබැවින් රජය වෙත පැහැදිලි ආයතනික පැහැදිලි කිරීමක් ලබාදීමේ වැඩි වගකීමක් පැවරේ.
- ඇයි මේ වෙලාවේ?
- ඇයි මේ විශේෂිත වයස් සීමාවන්ම?
- මෙම වෙනසට සහාය වන වෛෂයික සාක්ෂි මොනවාද?
- අනාගතයේ පත්වන විනිසුරුවරුන්ට පමණක් අදාළ නොකර දැනට සේවයේ සිටින විනිසුරුවරුන්ටද එය අදාළ කරන්නේ ඇයි?
- වෙනත් විකල්ප සලකා බැලුවේද?
- මෙම ප්රතිසංස්කරණය නිශ්චිත ධුර දරන්නන්ට වාසි සැලසීමක් ලෙස පෙනී යාම අවම කිරීමට සලකා බැලූ ආයතනික ආරක්ෂණ මොනවාද?
මේවා පක්ෂ දේශපාලනික ප්රශ්න ලෙස බැහැර කළ යුතු ප්රශ්න නොවේ.
විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලයට බලපාන ඕනෑම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා ප්රතිසංස්කරණයකදී සාධාරණව ඇසිය යුතු ප්රශ්න වේ.
පසුකාලීන ක්රියාකලාපය සාධාරණීකරණයට බලපාන්නේ කෙසේද?
මතභේදාත්මක ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනයක් ආරම්භයේදී ප්රතිපත්තිමය තර්ක මගින් සාධාරණීකරණය කළ හැකිය.
නමුත් ඉන් පසුව සිදුවන ක්රියාකලාපය මගින් එම තර්ක තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට හෝ ඒවායේ විශ්වසනීයත්වය ක්රමයෙන් දුර්වල කිරීමට හැකිය.
රජයට අවශ්ය වන්නේ මහජනතාව මෙම සංශෝධනය අපක්ෂපාතී ආයතනික ප්රතිසංස්කරණයක් ලෙස පිළිගැනීම නම්, ඉන් පසුව ගන්නා පියවරද එම අපක්ෂපාතීත්වය පිළිබිඹු කළ යුතුය.
පසුකාලීන සිදුවීම් මගින් නිශ්චිත පුද්ගලයන්ට ප්රතිලාභ ලැබීමේ පෙනීමක් ඇති වන්නේ නම්, හෝ එවැනි පෙනීම් අවම කිරීමට හැකි ආයතනික ආරක්ෂණ ක්රමවේද භාවිත කර නොමැති බවට සාධාරණ ප්රශ්න මතුවන්නේ නම්, මුල් ප්රතිපත්තිමය සාධාරණීකරණය මහජනතාව හමුවේ පවත්වා ගැනීම වඩාත් අපහසු විය හැකිය.
එයින් අයුතු චේතනාවක් තිබූ බව තහවුරු වන්නේ නැත.
නමුත් රජයේ පැහැදිලි කිරීම් මහජනතාව විසින් මැන බලන විශ්වසනීයත්වයේ පසුබිම එමගින් වෙනස් වේ.
විවේචකයන්ටද එම ප්රමිතියම අදාළ විය යුතුය
මෙම සංශෝධනය විවේචනය කරන්නන්ටද වගකීමක් ඇත.
අධිකරණ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ සාධාරණ ගැටලු මතුවීම විනිසුරුවරුන්ට පුද්ගලිකව පහර දීමට හේතුවක් කරගත නොහැකිය.
විනිසුරු මඬුල්ලේ සංයුතිය පිළිබඳ එකඟ නොවීමක් පමණක් දූෂණය, කුමන්ත්රණයක් හෝ දේශපාලන හවුල්කාරිත්වයක් තහවුරු කරන්නේ නැත.
එසේම දේශපාලන විපක්ෂය හෝ වෙනත් විවේචකයන් මෙම බරපතළ ආයතනික ප්රශ්නය සාක්ෂි නොමැති පුද්ගලික චෝදනා බවට පත් නොකළ යුතුය.
එසේ කිරීමෙන් සිදුවන්නේද අධිකරණය කෙරෙහි ඇති මහජන විශ්වාසයට හානි වීමයි.
එබැවින් වඩාත් සුදුසු විවේචනය පුද්ගලික එකක් නොව ආයතනික එකකි:
“ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනයෙන් ප්රතිලාභ ලැබිය හැකි අය සහ එම සංශෝධනය පිළිබඳ අධිකරණ තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලිය අතර හැකි උපරිම ආයතනික දුරස්ථභාවයක් ඇතිවන පරිදි මෙම ක්රියාවලිය සැලසුම් කළ හැකිව තිබුණේද?”
එය සාධාරණ ප්රජාතන්ත්රවාදී ප්රශ්නයකි.
අධිකරණ ස්වාධීනත්වයේදී බාහිරින් පෙනෙන ආකාරයද වැදගත්ය
අධිකරණ ස්වාධීනත්වය රඳා පවතින්නේ විනිසුරුවරුන් සැබවින්ම ස්වාධීනව කටයුතු කරන්නේද යන්න මත පමණක් නොවේ.
මහජන විශ්වාසය රඳා පවතින්නේ සැබෑ හිතවාදීත්ව ගැටුම් පමණක් නොව, එවැනි ගැටුමක් පවතින බවට සාධාරණ පෙනීමක් හෝ සැකයක් ඇතිවීමද අවම කරන ආයතනික සැකසුම් මතය.
ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යවස්ථා පද්ධති තුළ නඩුවකින් ඉවත් වීම (recusal), ආයතනික ස්වාධීනත්වය, ධුර කාලයේ ආරක්ෂාව සහ බලතල බෙදීම වැනි සංකල්ප වැදගත් වන්නේ එබැවිනි.
එහි අරමුණ යම් ධුර දරන්නෙකු අනිවාර්යයෙන්ම වැරදි ලෙස කටයුතු කරනු ඇතැයි උපකල්පනය කිරීම නොවේ.
එහි අරමුණ වන්නේ ආයතනයක විශ්වසනීයත්වය පුද්ගල ධුර දරන්නන්ගේ අඛණ්ඩතාව සහ අවංකභාවය මත පමණක් රඳා නොපවතින ලෙස ආයතනික ආරක්ෂණ ගොඩනැගීමයි.
හොඳ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සැලසුමක් සැබෑ ගැටුම් මෙන්ම සාධාරණ ලෙස මතුවිය හැකි ගැටුමක පෙනීමද අවම කිරීමට උත්සාහ කරයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති පුළුල් පාඩම
22 වැනි සංශෝධනය පිළිබඳ මතභේදය ශ්රී ලංකාව ඉදිරියේ තබන්නේ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයසට වඩා විශාල ප්රශ්නයකි.
ප්රජාතන්ත්රවාදී ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා පද්ධතියක්,
“ව්යවස්ථාවෙන් අපට මෙය කිරීමට බලය තිබේ”
යන තර්කය මත පමණක් තිරසාරව පවත්වාගෙන යා නොහැකිය.
වඩා වැදගත් ප්රශ්නය වන්නේ:
“මෙම ව්යවස්ථාපිත බලය මේ ආකාරයෙන් භාවිත කිරීමෙන් අදාළ ආයතනය සහ ඒ කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය ශක්තිමත් වේද?”
යන්නයි.
රජයට, පාර්ලිමේන්තුවට සහ අධිකරණයට විශාල ව්යවස්ථාපිත බලතල හිමිවේ.
ප්රජාතන්ත්රවාදී ආයතනවල ශක්තිය බොහෝ විට තීරණය වන්නේ එම බලතල කොතරම් වගකීමෙන් සහ ස්වයං-සංයමයෙන් භාවිත කරන්නේද යන්න මතය—විශේෂයෙන්ම යම් ආයතනයක් තමන්ටම බලපාන කරුණක් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන අවස්ථාවකදීය.
නිගමනය
22 වැනි සංශෝධනය වටා ඇති මතභේදයෙන් රජයේ හෝ අධිකරණයේ සාමාජිකයන්ගේ අයුතු චේතනාවක් තහවුරු වී ඇතැයි නිගමනය කිරීම සඳහා ප්රමාණවත් සාක්ෂි අවශ්ය වේ.
එවැනි සාක්ෂි නොමැතිව එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සුදුසු නොවේ.
නමුත් ඒ සමඟම, මතුවී ඇති ආයතනික ප්රශ්න සහ මහජන විශ්වාසය පිළිබඳ ගැටලු නොසලකා හැරීමද සාධාරණ නොවේ.
මෙම සංශෝධනය අනාගත පත්වීම් සඳහා පමණක් අදාළ නොකර දැනට සිටින විනිසුරුවරුන්ටද අදාළ කරන්නේ ඇයිද යන්න රජය පැහැදිලි කළ යුතුය.
විවේචකයන් තම තර්ක ඉදිරිපත් කළ යුත්තේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය එකඟ නොවීම පදනම් විරහිත පුද්ගලික චෝදනා බවට පත් නොකරමිනි.
එමෙන්ම, මහජන විශ්වාසය සඳහා නීතිමය නිවැරදිකම පමණක් නොව පෙනී යන ආයතනික ස්වාධීනත්වයද වැදගත් වන පසුබිමක, විනිසුරු මඬුලු සංයුක්ත කිරීමේ ව්යවස්ථාපිත බලය භාවිත කිරීමේදී අධිකරණයටද බැරෑරුම් ආයතනික වගකීමක් පැවරේ.
එබැවින් මෙහි ඇති ප්රධාන පාඩම 22 වැනි සංශෝධනයේ අනාගතයට වඩා පුළුල් එකකි:
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය වෙනස්කම් මගින් අධිකරණ බලය ක්රියාත්මක කරන අයගේ ධුර කාලයට බලපෑම් ඇති විය හැකි විට, නීත්යානුකූලභාවය පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. එම ක්රියාවලිය මහජන විශ්වාසය දිනා ගැනීමටද සමත් විය යුතුය.
එම මූලධර්මය රජයක් හෝ විපක්ෂයක්, යම් නිශ්චිත අග්ර විනිශ්චයකාරවරයෙකු හෝ පෙත්සම්කරුවෙකු ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නොවේ.
එය ආරක්ෂා කරන්නේ ආයතනයයි.
මූලාශ්ර සහ වැඩිදුර කියවීම
- ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජයේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව — 132(3) වගන්තිය.
- Twenty Second Amendment to the Constitution Bill — 2026 අගෝස්තු 7 දින ගැසට් කරන ලද නිල පනත් කෙටුම්පත. එහි 67/65 විශ්රාම වයස්, අග්ර විනිශ්චයකාර ධුර කාලය සහ අභියාචනාධිකරණ සංඛ්යාව පිළිබඳ යෝජනා ඇතුළත් වේ. (openlaw.lk)
- The Morning — 2 September 2026: 67 පෙත්සම්, විනිසුරු මඬුල්ල, Full Court ඉල්ලීම සහ Article 132(3) පිළිබඳ තර්ක. (themorning.lk)
- The Island — 2 September 2026: Full Court ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ එයට අදාළ නීතිඥයන්ගේ කරුණු දැක්වීම්. (island.lk)
- Newswire — 1 September 2026: Full Court ඉල්ලීම, Article 132(3) සහ පෙත්සම් 67 පිළිබඳ වාර්තාව. (newswire.lk)
- National Peace Council — 12 August 2026: විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීමට සහාය වන අත්දැකීම්, නඩු ගොඩගැසීම සහ අඛණ්ඩතාව පිළිබඳ ප්රතිපත්තිමය තර්ක. (peace-srilanka.org)
- Presidential Media Division / Ada Derana — 10 December 2025: කේ.එම්. ගිහාන් හිමාන්ෂු කුලතුංග මහතා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකු ලෙස පත්වීම. (pmd.gov.lk)